فرزانه دوستی

نویسنده، مترجم، پژوهشگر

فرزانه دوستی
پارسی English

اکوفمنیسم از منظر اکوسمیوتیک

اکوفمنیسم از منظر اکوسمیوتیک

چکیده

در میان نحله‌های فکری متفاوتی که اواخر قرن بیستم تخریب طبیعت و محیط‌زیست را مسأله‌ی خود دانسته‌اند، اکوفمینیسم جایگاه ممتاز و متمایزی دارد. با طرح ایده‌ی اکوفمینیسم توسط «فرانسواز دوبون»، تقریباً نخستین‌بار بود که کسی مقوله‌ی سلطه، جنسیت و محیط‌زیست را درارتباط باهم می‌دید. از نگاه اکوفمینیسم، ماهیت و کارکرد نگاه سلطه‌مدار با زنان و سایر انواع فرودست «فرهنگی» همان‌گونه تا می‌کند که با فرودستان «طبیعی» یعنی حیوانات و منابع و محیط‌زیست. به‌عبارتی الگوی تخریب ماهیت و هویت در هردو به‌یک شیوه است. به‌همین سیاق، اکوفمینیسم همچنان که دغدغه‌های فلسفی، الهیاتی، جامعه‌شناختی و محیط‌زیستی دارد، گرایشات سیاسی و عملگرا هم دارد. می‌توان نحله‌های مختلفی از اکوفمینیسم را براساس اندیشه و عمل سیاسی که در پیش می‌گیرند، شناسایی کرد و درمجموع همه این نحله‌ها فصل مشترکی دارند و آن پرسش از ساختارهای قدرتی است که زنان و طبیعت را در فرهنگ‌ها، محیط‌ها و شرایط تاریخی و سیاسی مختلف به بند کشیده‌اند. در ادبیات اکوفمنیستی هزاره‌ی سوم، ژانر فانتزی/دیدمانی/علمی‌تخیلی در خدمت ایده‌های اکوفمنیستی قرار می‌گیرد که دستمایه‌ی اصلی‌شان جایگاه حقیقی انسان در دوگانه‌ی طبیعت/فرهنگ، واسازی نگاههای مسلط ایدئولوژی اومانیستی به طبیعت، یا احیای آرمانشهر مادرسالار در تمدن‌های پیشاتاریخی است. بنابراین آرمان/ویران‌شهرها در رویکردی خودواسازانه به موضوع اصلی آثار تخیلی مارگارت اتوود، کارول امشویلر و برخی داستان‌های جویس کرول اوتس تبدیل می‌شوند. اما اشکالی اساسی در رویکرد اکوفمنیست‌ها به مفاهیم «طبیعت» و «جنسیت» وجود دارد و آن ذات‌گرایی نهفته در تعریف این‌دو است. غالبِ نشانه‌شناسان چنین دیدگاهی را مردود می‌دانند و در تقابل دوگانه طبیعت/فرهنگ جانبِ فرهنگ را می‌گیرند – همه به‌جز نشانه‌شناسان زیست‌بوم‌گرا. این مقاله درصدد است با گریز به مبانی بوم‌نشانه‌شناسیِ کالوی کول (Ecosemiosis) صورت‌بندی جدیدی از اکوفمنیسم معرفی و برخی اشکالات این رویکرد را، با تعمیم آن به ساحت نشانه‌شناسی بوم‌گرا، اصلاح و بازخوانی کند. «بوم‌شناسی به‌مثابه روش» می‌تواند با مستحیل کردن فرهنگ در طبیعتِ اکوسیستم، آن را به‌عنوان بخش تاثیرگذاری از اکوسیستم بپذیرد و با ابطال نگاههای افراطی اکوفمنیسم و نیز فرهنگ‌گرایان، پیشنهادی برای خوانشی بینابینی از جنسیتِ طبیعت و فرهنگ ارائه کند.

 



نظرات:

نام:
ايميل:
وب:
شماره امنيتي: